thema’s: SPELEN, PRIJSVRAAG, SPEELAANLEIDING landschap
Locatie: De WAAG LEEUWARDEN
In opdracht van: GEMEENTE LEEUWARDEN
IN SAMENWERKING MET: MARSJA VAN DER VEN / MANNEN VAN STAAL
periode: 2026
Het luifelbeest: PeetersenDaan / Marsja van der Ven
Van Handelshart naar Speelplek
Bron:topotijsreis
De Waag aan de Nieuwestad in Leeuwarden is een plek die zichzelf door de eeuwen heen voortdurend opnieuw heeft uitgevonden. Vanaf 1590 vormde de Waag het hart van de Friese boter- en kaashandel, waar de waagmeester elk product nauwgezet controleerde en de stad haar economische identiteit ontleende aan de eerlijkheid van het gewicht. Na het verdwijnen van de weegplicht transformeerde het monument van handelscentrum naar horecaplek en ontmoetingspunt aan de gracht. De Waag bleef daarmee altijd wat ze van origine was: een plek waar mensen samenkomen, uitwisselen en verblijven. Met de geplande herinrichting van de Nieuwestad krijgt deze zuidzijde van het plein nu een nieuwe opgave: een plek waar kinderen het hele jaar door kunnen spelen en ontmoeten, ingebed in een van de meest historisch geladen omgevingen van de stad. Dit voorstel geeft daaraan vorm, niet als reconstructie van het verleden, maar als een eigentijdse reflectie op wat de Waag altijd al is geweest.
Ruimtelijke opzet
Architectonisch is het Luifelbeest een eigentijdse analogie van het karakteristieke afdak van de Waag. Waar vroeger koopwaar werd afgewogen en de huidige horeca de beschutting van de bestaande luifel benut, introduceren wij een tweede, losstaande structuur op het plein. Deze nieuwe luifel interpreteert de historische tussenruimte: een plek die buiten is, maar toch geborgenheid biedt. De structuur treedt bewust terug ten opzichte van de Waag, zodat de zichtlijnen naar het monument vrij blijven en de nieuwe ingreep de historische prominentie versterkt in plaats van concurreert.
Binnen de beschutte wereld van het Luifelbeest staan twee bomen die de binnenruimte een eigen seizoensritmiek geven. In de zomer vormen hun kronen een tweede, levend dak, schaduwgevend en verkoelend; in de winter biedt de kale tak een sculpturaal tegenwicht aan de stalen constructie. De bomen wezenlijk onderdeel van de ruimtelijke beleving: ze geven de plek menselijke maat en versterken het gevoel van geborgenheid zonder de openheid te compromitteren.
Een herkenbaar silhouet: het Luifelbeest
De structuur staat op zes poten, wat het object een organisch en dierlijk karakter geeft. Dat dierlijke zit niet in toegevoegde details, maar in de poten zelf: ze zijn elk anders van vorm en hoogte, schuin geplaatst en uitnodigend van profiel. Kinderen hoeven niet uitgelegd te krijgen wat ze moeten doen, de poten vragen erom beklommen, bereden en benut te worden. Ze bieden houvast om aan te hangen, een opstap om op te klimmen en een rustplek om op te zitten. De zes poten vormen tegelijk het natuurlijke ankerpunt voor touwen. Het ontwerp is inclusief van opzet: de variatie in hoogte en vorm maakt de structuur toegankelijk voor kinderen van verschillende leeftijden en vaardigheidsniveaus, waaronder met een beperking.
Een ongetemd programma
Het Luifelbeest kent geen vastgelegd programma. Haar open karakter maakt haar het hele jaar bruikbaar: overdag een avontuurlijk speelobject, tijdens evenementen een overdekt podium, en in de luwte een beschutte plek die het Waagplein een menselijke maat geeft. Gebruikers kunnen zelf doeken tussen de poten spannen voor tijdelijke, kleinschalige ontmoetingen. De structuur is ontworpen om door de Leeuwarders zelf te worden ingepikt, een levende ruimte die seizoensbestendig en toekomstbestendig is. De nabijheid van de Stadswaag biedt een natuurlijke kans om het gebruik verder te verrijken via een leenconcept van eenvoudige speelmaterialen die aansluiten bij de historie van de plek.
Het Luifelbeest bespelen
Het Luifelbeest is niet ontworpen voor een gemiddeld kind, maar voor de volle breedte van de kinderen die het Waagplein bezoeken. De zes poten variëren in hoogte van circa 40 centimeter tot twee meter, de laagste aanrakingspunten zijn bereikbaar vanuit een zittende of rijdende positie en de valondergrond loopt zonder niveauverschil door onder de poten: er zijn geen poortjes, geen leeftijdsaanduidingen, geen fysieke selectiemechanismen. De draagstructuur ís de speelstructuur, aan de robuuste liggers zijn op verschillende hoogtes ringen en haken bevestigd die uitnodigen tot klimmen, hangen en ontdekken, ook buiten de openingstijden van de horeca.
Materiaal en uitstraling
Het ontwerp respecteert de historische context. De monumentale Waag blijft dominant; het Luifelbeest is bewust smaller en lichter. Het staal in de poten en het aluminium in de luifel worden gemoffeld in een gedekte bronskleur, wat zorgt voor een ingetogen uitstraling die het historische ensemble versterkt in plaats van concurreert.
De materiaalkeuze is ook circulair gemotiveerd. Marsja van der Ven werkt structureel met hergebruikt constructiestaal: ook voor het Luifelbeest worden waar mogelijk bestaande staalprofielen ingezet. De draagstructuur is demonteerbaar en onderdelen zijn afzonderlijk vervangbaar; de circulaire ambities worden in de uitwerkingsfase vastgelegd in een materiaalpassport. De moffeling maakt lakken of schilderen overbodig en de constructie is berekend op intensief gebruik in de openbare ruimte. Bij het einde van de technische levensduur, geraamd op meer dan twintig jaar, zijn alle stalen onderdelen volledig terug te voeren naar de staalkringloop.