thema’s: cultuurhistorie, beschermd dorpsgezicht, visie
Locatie: Laag-Keppel
In opdracht van: provincie gelderland
partners: steenhuismeurs
periode: 2024-Heden
De Dorpsstraat (links) en Hummeloseweg (rechts), op de plek van hun rooilijn. Deze tekening geeft het verschil tussen de beide opgaven aan: de stedelijke dorpsstraat, en de informele, landelijke Hummeloseweg.
Aanleiding/Opgave
De Dorpsstraat in Laag-Keppel is een smalle, drukke weg waar auto’s en landbouwverkeer overlast veroorzaken. Daarom werken de provincie Gelderland en de gemeente Bronckhorst sinds 2021 aan een gebiedsgerichte aanpak voor de Dorpsstraat en de Hummeloseweg, met als doel het autoverkeer terug te dringen. De huidige verkeerskundige inrichting gaat ten koste van de woonkwaliteit en de functie van de straat als verblijfsruimte.
Er wordt toegewerkt naar een toekomstbestendige herinrichting die past bij het beschermd dorpsgezicht en aansluit op de cultuurhistorische waarden van het gebied. De wensen van bewoners en andere betrokkenen worden daarbij meegenomen. PeetersenDaan heeft hiervoor samen met SteenhuisMeurs een studie opgesteld voor het gebied van de brug over de Oude IJssel tot aan de Jan de Jagerlaan. De studie is vertaald naar een visie op hoofdlijnen. De verdere uitwerking van de visie naar ontwerp is nog in ontwikkeling.
Landschappelijk kralensnoer
De Dorpsstraat rijgt als een kralensnoer verschillende archeologische landschappen aaneen. Ze begint bij de oude watermolen, waar de straat de rivierduinen van de Oude IJssel kruist: het eerste landschap, met droge, veilige grond voor vroege bewoning en handel. Verderop ligt het terrein van het kasteel, ooit een eiland tussen twee rivierarmen en het tweede landschap: een middeleeuws verdedigings- en bestuurscentrum.
Aan de noordzijde bevindt zich de oude Hessenweg, een middeleeuwse handelsroute over een langgerekte rivierduin. Dit vormt het derde landschap: een corridor van mobiliteit, waar karren, paarden en pelgrims hun sporen in het zand achterlieten. Zo is de Dorpsstraat een lijn die door het landschap snijdt en het tegelijkertijd verbindt.
De historische wisseling van het bootverkeer op de IJssel (van de ene zijde van het eiland naar de andere) heeft een tastbare erfenis achtergelaten in het landschap van Laag-Keppel. Hoewel de rivier altijd nabij is, voelt de fysieke en visuele relatie met het water in de huidige situatie verbroken, met name aan de noordzijde van het eiland.
Huidig beeld – klein stedelijk straatje
Het gebied wordt gekenmerkt door historische relicten zoals de watermolen, het tolhuis en de waterpomp, evenals door zichtlijnen naar het kasteel en zijn boomrijke oprijlaan. De verbinding met de takken van de Oude IJssel is van grote waarde. Daarnaast biedt het gebied geliefde wandelroutes over landgoed Keppel.
De Dorpsstraat vormt een klein stedelijk straatje dat samenhangt met het achterliggende landschap, met een karakteristieke knik en een decentraal wegprofiel. De steegjes, bekend als Osendroppen, vormen een opvallend onderdeel van het straatbeeld. Aan de westzijde bevindt zich een informele sfeer met diepe achtertuinen die overgaan in een pluktuin, tegenover de formele sfeer van het landgoed aan de oostzijde.
In de huidige situatie wordt zowel in de straat geparkeerd als aan de achterzijde bij de pluktuin en in de parkeervakken aan de zuidzijde. De Hummeloseweg heeft een karakteristieke bomenlaan die doorloopt tot aan de kerk, met ruime open plekken.
In beide straten is het verkeersbeeld intens, inclusief landbouwverkeer. In de Dorpsstraat veroorzaakt het smalle profiel samen met het verkeer een flessenhals, waardoor doorstroming in beide richtingen moeilijk is en er beperkte ruimte overblijft voor langzaam verkeer zoals voetgangers en fietsers. Het parkeren in de Dorpsstraat neemt veel ruimte in beslag en het parkeren aan de zuidzijde beïnvloedt de dorpsentree. Het pleintje waar nu de waterpomp staat mist samenhang met de omgeving.
Visie op hoofdlijnen
De noordzuid-verbinding kan gelezen worden als een ruimtelijk historisch rijgsnoer dat zich ontvouwt tussen natuurlijke gradiënten. Deze as vormt de ruggengraat van het gebied en verbindt verleden, landschap en dorpsstructuur.
De Dorpsstraat wordt een leefstraat met een decentraal profiel, meer ruimte voor verblijf en ontmoetingen, en parkeren zoveel mogelijk buiten de straat. Het gemoedelijke profiel van de Hummeloseweg wordt doorgetrokken tot aan de Rijksweg voor meer samenhang. De Oude IJssel wordt weer toegankelijk gemaakt en landschappelijke lijnen richting het kasteel worden versterkt. Waar mogelijk wordt de oorspronkelijke boomstructuur langs de Hummeloseweg hersteld. De waterpomp keert terug als herkenningspunt en ontmoetingsplek.
